« گفته‌اند كه از قريش سؤال شد كه كتابت را از كجا ياد گرفتيد ؟ گفتند : از اهل حيره ، و به اهل حيره گفتند : كتابت را از كجا آموختيد ؟ گفتند : از اهل انبار . » در اينجا با اين مطلب كه مصادر عربى آورده‌اند ، كارى نداريم كه گويا اهل حيره و انبار كتابت را از يمن و يا از واضع آن كه مرامر و دو دوست او بودند ، ياد گرفته‌اند . مصادر عربى ، انتقال كتابت از حيره به مكه و باقى بلاد حجاز را ، به اشخاص معينى نسبت مىدهند . بلاذرى مىگويد : « 1 » « بشر بن عبد الملك برادر اكيدر بن عبد الملك بن عبد الجنّ كندى سكونى ، حاكم دومة الجندل ، به حيره آمده و زمانى در آنجا اقامت كرد و او نصرانى بود ، وى خط عربى را از اهل حيره ياد گرفت سپس براى انجام كارى به مكه آمد . سفيان بن امية بن عبد شمس و ابو قيس بن عبد مناف بن زهرة بن كلاب ، ديدند كه او ( بشر ) مىنويسد ، از وى خواستند كه خط را به آنها نيز ياد بدهد و او الفبا را به آنها ياد داد و سپس خط را به آنها ارائه كرد و آنها هم نوشتند ، سپس بشر و سفيان و ابو قيس ، براى تجارت به طايف رفتند ، غيلان بن سلمه ثقفى با آنها همراه شد و خط را از آنها آموخت و بشر از آنها جدا شد و به ديار مصر رفت ، در آنجا عمرو بن زرارة بن عدس خط را از او ياد گرفت و به عمرو كاتب شهرت يافت ، آنگاه بشر به شام رفت و جماعتى در آنجا خط را از او آموختند . » و در روايتى آمده است كه بشر به مكه رفت و با صهباء دختر حرب بن اميّه ، خواهر ابو سفيان ، ازدواج كرد و جماعتى از اهل مكه كتابت را از وى ياد گرفتند . « 2 » در روايت ابن كلبى ( هشام بن محمد بن سائب متوفى 204 ق ) و هيثم بن عدس ( متوفى 207 ق ) آمده است كه انتقال دهندهء كتابت از عراق به حجاز ، حرب بن اميّه بود كه زمانى در حيره اقامت داشت و سپس به مكه باز گشته بود . « 3 » روايات در بعضى از مصادر ، با آنچه كه نقل كرديم تفاوتهاى اندكى دارند ، « 4 » ولى همه آنها اتفاق دارند بر اينكه كتابت اصالة در حجاز نبود و از يمن يا عراق يا سرزمين مدين و

--> ( 1 ) بلاذرى ، ص 476 . ( 2 ) سيوطى ، المزهر ، ج 2 ، ص 346 . ( 3 ) حمزهء اصفهانى ، ص 19 ، ابن خلكان ، ج 3 ، ص 30 . ( 4 ) بطليوسى ، ص 88 ؛ ابن خلكان ، ج 3 ، ص 30 .